Szczepienie przeciw meningokokom B w aptece

Od 2 lipca 2026 roku przeszkoleni farmaceuci mogą szczepić dorosłych przeciw meningokokom B. Pozwala na to § 20c ustawy o ochronie przed zakażeniami (Infektionsschutzgesetz). Nie potrzeba do tego wizyty u lekarza ani skierowania, a szczepi się od 18. roku życia. Zgoda ustawy to jeszcze nie oferta apteki: szczepić może tylko farmaceutka lub farmaceuta po szkoleniu prowadzonym przez lekarza, a przepis nikogo do tego nie zobowiązuje.

Większości dorosłych tego szczepienia się nie zaleca. Meningokoki to bakterie dzielone na serogrupy, a B jest jedną z nich. Według Robert Koch-Institut bytują w nosie i gardle. Rzadko wywołują zapalenie opon mózgowych albo sepsę: zachorowań wywołanych meningokokami wszystkich serogrup jest w Niemczech rocznie mniej niż 0,4 na 100 tysięcy mieszkańców. Przeciw serogrupie B Stała Komisja Szczepień (Ständige Impfkommission) przy Robert Koch-Institut nie zaleca dorosłym szczepienia powszechnego.

Komu zaleca się szczepienie

Tylko wtedy, gdy istnieje określone ryzyko. W zaleceniu z 2026 roku Komisja nazywa je szczepieniem wskazaniowym, po niemiecku Indikationsimpfung: zalecanym grupom podwyższonego ryzyka, a nie wszystkim. U dorosłych chodzi o wrodzony albo nabyty niedobór odporności. Zalecenie wymienia:

• niedobór składowych dopełniacza lub properdyny, czyli lukę w części odporności
• leczenie inhibitorami składowej C5 dopełniacza
• niedobór przeciwciał
• brak śledziony albo śledzionę, która nie pracuje, na przykład przy chorobie sierpowatokrwinkowej

Do tego dochodzi personel laboratoriów narażony na kontakt z meningokokami. Obu grupom Komisja zaleca dwa szczepienia razem: to oraz szczepienie przeciw serogrupom A, C, W i Y. Jeśli zachorowań przybywa albo pojawia się ognisko, o szczepieniu decydują zalecenia urzędów zdrowia.

Jak dobrze szczepienie działa przy niedoborze odporności, nie wiadomo. Komisja nie ma na ten temat żadnych danych, a ryzyko zachorowania bywa różne, zależnie od choroby podstawowej. Dlatego pisze, że decyzję o szczepieniu powinna poprzedzić indywidualna ocena ryzyka i korzyści.

Jeśli nie należysz do żadnej z tych grup, szczepienie nie jest przez to wykluczone. Robert Koch-Institut wskazuje na indywidualną decyzję po poradzie lekarskiej, zgodną z dopuszczeniem szczepionki. Omów to w aptece albo u swojego lekarza.

Przed podróżą

Zalecenie obejmuje wyjazdy do krajów, w których meningokoki występują epidemicznie, zwłaszcza przy bliskim kontakcie z miejscową ludnością. Ustalają je dwie instytucje: Stała Komisja Szczepień oraz Deutsche Gesellschaft für Tropenmedizin, Reisemedizin und Globale Gesundheit. To niemieckie towarzystwo medycyny tropikalnej, medycyny podróży i zdrowia globalnego. Komisja wymienia osoby niosące pomoc w katastrofach, a zależnie od narażenia także osoby pracujące w pomocy rozwojowej oraz personel medyczny. Przed długim pobytem za granicą liczy się to, co doradza kraj docelowy.

Robert Koch-Institut wyjaśnia, dlaczego do zakażenia potrzebny jest bliski kontakt: meningokoki poza organizmem szybko giną, a przenoszą się z wydzieliną z jamy ustnej i gardła. Samo spotkanie bez takiego kontaktu na ogół nie prowadzi do zakażenia.

Jakie szczepy obejmuje szczepienie

Nie wszystkie z serogrupy B. W Niemczech krążą różne szczepy tych bakterii, a udział tych, których szczepienie nie obejmuje, Robert Koch-Institut szacuje na mniej niż 20%.

Kto płaci za szczepienie

Komu i za co przysługuje pokrycie kosztów, określa załącznik 1 do Schutzimpfungs-Richtlinie, wytycznej Wspólnego Komitetu Federalnego (Gemeinsamer Bundesausschuss). Komitet przenosi do niej zalecenia Stałej Komisji Szczepień. Przed prywatną podróżą zwykle płacisz sam.

Od tego są dwa wyjątki. Zalecenia Stałej Komisji Szczepień z 2026 roku wymieniają je za niemieckim kodeksem socjalnym Sozialgesetzbuch V. Kasa chorych płaci, jeśli pobyt za granicą wynika z pracy albo z kształcenia. Płaci też wtedy, gdy istnieje szczególny interes publiczny w tym, żeby nie zawlec choroby zakaźnej do Niemiec. Poza tym niektóre kasy zwracają koszty szczepień przed podróżą dobrowolnie, w ramach własnego statutu.

Ile szczepienie kosztuje osobę płacącą z własnej kieszeni, ustala każda apteka sama. Zapytaj o to przed rezerwacją terminu.